Tinchlik insoniyat uchun eng ulug‘ ne’matlardan biri, jamiyat taraqqiyoti va farovon hayotning muhim shartidir. Osoyishta yurtda insonlar ertangi kuniga ishonch bilan qaraydi, farzandlarini munosib tarbiyalaydi, ta’lim oladi, mehnat qiladi, o‘z orzu va maqsadlarini ro‘yobga chiqarishga intiladi. Shu bois tinchlikni asrash, jamiyatda barqarorlikni ta’minlash, insonlar o‘rtasida o‘zaro hurmat va hamjihatlikni mustahkamlash har bir fuqaroning muhim vazifalaridan biridir. Bugungi globallashuv davrida bu masalaning ahamiyati yanada ortmoqda. Axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi natijasida dunyoning istalgan nuqtasida sodir bo‘layotgan voqea haqida qisqa vaqt ichida ma’lumot olish imkoniyati paydo bo‘ldi. Internet va ijtimoiy tarmoqlar insonlar hayotining ajralmas qismiga aylandi. Bu imkoniyatlardan oqilona foydalanish bilim va dunyoqarashni kengaytirishga xizmat qiladi. Shu bilan birga, axborot makonida ishonchsiz ma’lumotlar, adovat va murosasizlikni kuchaytiruvchi chaqiriqlar, zo‘ravonlikni oqlovchi qarashlar ham uchrab turadi. Bunday sharoitda har bir insonning axborotga ongli va tanqidiy munosabatda bo‘lishi muhim ahamiyat kasb etadi. Ekstremizm jamiyatda murosasizlikni kuchaytiradigan, insonlar o‘rtasidagi qarama-qarshilikni avj oldiradigan xavfli hodisalardan biridir. Uning oldini olishda faqat huquqiy choralar bilan cheklanib qolmasdan, jamiyatda sog‘lom dunyoqarashni shakllantirish, yoshlarning bilim va tafakkurini rivojlantirish, insoniy qadriyatlarni mustahkamlashga alohida e’tibor qaratish zarur. Zararli g‘oyalar ko‘pincha insonning bilim va hayotiy tajribasidagi bo‘shliqlardan foydalanishga urinadi. Shuning uchun yoshlarning savodxonligini oshirish, mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, turli axborotlarni tahlil qilishga o‘rgatish ekstremistik g‘oyalarning tarqalishiga qarshi samarali vositalardan biri hisoblanadi. Ayniqsa, internetdan foydalanishda hushyorlik talab etiladi. Har qanday xabarni tekshirmasdan qabul qilish yoki tarqatish noto‘g‘ri tasavvurlarning kengayishiga sabab bo‘lishi mumkin. Axborotning manbasiga e’tibor berish, uning mazmunini tahlil qilish, hissiyotga berilmasdan xulosa chiqarish zamonaviy inson uchun zarur ko‘nikmalardandir. Ekstremistik qarashlarga qarshi kurashishda ma’rifatning o‘rni ham beqiyos. Bilimli, mustaqil fikrlaydigan, voqea-hodisalarga xolis baho bera oladigan inson turli manipulyatsiyalarga nisbatan ancha ehtiyotkor bo‘ladi. Shu sababli ta’lim va tarbiya jarayonida yoshlarning nafaqat bilim olishi, balki hayotiy masalalarga ongli munosabatda bo‘lishi, o‘z fikrini erkin va asosli ifodalashi, boshqalarning qarashlarini hurmat qilishi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish muhimdir. Bunda bag‘rikenglik alohida ahamiyatga ega. Bag‘rikenglik o‘zgalarning fikri, dunyoqarashi, madaniyati va hayot tarziga hurmat bilan munosabatda bo‘lishni anglatadi. Jamiyatda insonlarning qarashlari turlicha bo‘lishi tabiiy. Har bir insonning fikrlash tarzi, hayotiy tajribasi va dunyoqarashi o‘ziga xos. Ana shu xilma-xillikni qarama-qarshilik manbai sifatida emas, jamiyatning tabiiy xususiyati sifatida qabul qilish o‘zaro totuvlikni mustahkamlaydi. Bag‘rikenglik har qanday fikrni ko‘r-ko‘rona ma’qullash degani emas. U o‘z nuqtai nazarini saqlagan holda boshqa insonning huquqi, qadr-qimmati va fikrini hurmat qilishni nazarda tutadi. Turli qarashlar o‘rtasidagi farqni dushmanlikka aylantirmaslik, kelishmovchiliklarni muloqot va o‘zaro tushunish orqali hal etish tinchlik madaniyatining muhim ko‘rinishidir. Bunday madaniyat avvalo oilada shakllanadi. Farzandning insonlarga munosabati, turli fikrlarga qarashi, muammolarni hal etish usuli ko‘p jihatdan oiladagi tarbiya va muhit bilan bog‘liq. Ota-onaning farzand bilan samimiy suhbatlashishi, uning fikrini tinglashi, qiziqishlari va muammolariga e’tibor qaratishi yosh avlodning sog‘lom dunyoqarashini shakllantirishga yordam beradi. Ta’lim muassasalarida ham yoshlarni mustaqil fikrlashga, turli nuqtai nazarlarni tahlil qilishga, bahs va munozaralarda madaniyatli ishtirok etishga o‘rgatish muhimdir. Yosh inson o‘z fikrini asoslay olsa, boshqalarning fikrini tinglay olsa, turli axborotlarni solishtirib xulosa chiqara olsa, zararli ta’sirlarga nisbatan ongli munosabat shakllanadi. Tinchlik va bag‘rikenglikni mustahkamlash faqat alohida shaxsning emas, butun jamiyatning vazifasidir. Oila, ta’lim muassasalari, mahalla, jamoatchilik va davlat tashkilotlarining hamkorligi bu boradagi ishlarning samaradorligini oshiradi. Yoshlarning bo‘sh vaqtini mazmunli tashkil etish, ularni ilm-fan, sport, madaniyat va ijodga jalb qilish ham ijobiy muhitni shakllantirishga xizmat qiladi. O‘z oldiga aniq maqsad qo‘ygan, bilim olishga intilgan, jamiyat hayotida faol ishtirok etayotgan yoshlarning kelajakka qarashi bunyodkorlik g‘oyalari bilan boyiydi. Tinchlikni asrash kundalik hayotdagi oddiy munosabatlardan boshlanadi. Boshqalarga hurmat bilan muomala qilish, nizoli vaziyatlarda vazminlikni saqlash, muammolarni zo‘ravonliksiz hal etishga intilish, ijtimoiy tarmoqlarda mas’uliyat bilan fikr bildirish jamiyatdagi barqarorlikka ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi
ABDUVAXIDOV ABDULLAZIZ ABDUSATTOR O‘G‘LI
