Insoniyat taraqqiyoti tarixi shundan dalolat beradiki, har bir millatning ma’naviy qudrati uning xotirasi va qadrlash madaniyati bilan o‘lchanadi. O‘tmishni eslash — bu shunchaki tarixiy voqealarni yodga olish emas, balki ajdodlardan meros bo‘lib kelayotgan qadriyatlarni anglash, ularni asrab-avaylash va kelajak avlodga yetkazish demakdir. Shu ma’noda, xotira va qadrlash tushunchalari jamiyatning ma’naviy ustuni sifatida namoyon bo‘ladi.
Xotira — bu xalqning o‘zligini anglashida muhim omildir. U orqali inson kim ekanini, qaerdan kelganini va qaysi yo‘ldan borayotganini anglaydi. Tarixiy xotirasi mustahkam bo‘lgan millatgina o‘z kelajagini ishonch bilan qurishi mumkin. Aks holda, xotiradan uzilish ma’naviy bo‘shliqni keltirib chiqaradi. Shuning uchun ham xotirani asrash va uni mustahkamlash har bir jamiyat uchun ustuvor vazifa hisoblanadi.
Qadrlash esa xotiraning amaliy ifodasidir. Agar xotira — anglash bo‘lsa, qadrlash — ehtirom va e’zoz ko‘rsatishdir. Bu tushuncha orqali inson nafaqat tarixiy shaxslar va voqealarni, balki umuminsoniy qadriyatlarni ham yuksak darajaga ko‘taradi. Qadrlash madaniyati rivojlangan jamiyatda inson qadri, mehnatga munosabat, vatanparvarlik va insonparvarlik kabi fazilatlar mustahkam bo‘ladi.
9-may — Xotira va qadrlash kuni aynan shu ma’naviy tamoyillarni yorqin ifoda etadi. Bu sana orqali xalq o‘z qahramonlarini, Vatan ozodligi va tinchligi yo‘lida jon fido qilgan insonlarni yodga oladi. Bu nafaqat o‘tmishga nazar, balki bugungi tinch hayotning qadriga yetishga chorlovdir. Chunki tinchlik — osonlik bilan qo‘lga kiritilmagan ne’mat, uning ortida ko‘plab qurbonliklar va mashaqqatlar yotadi.
Ilmiy nuqtai nazardan qaralganda, xotira va qadrlash ijtimoiy birlikni ta’minlovchi muhim mexanizmlardan biri hisoblanadi. Sotsiologiya va psixologiya sohalarida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, umumiy xotiraga ega bo‘lgan jamiyatlarda ijtimoiy birdamlik yuqori bo‘ladi. Bunday jamiyatlarda insonlar o‘zaro ishonchga asoslangan munosabatlarni shakllantiradi va umumiy maqsadlar yo‘lida birlashadi.
Shu bilan birga, qadrlash tushunchasi faqatgina o‘tmish bilan cheklanib qolmasligi lozim. U bugungi kunda yashab, jamiyat ravnaqiga hissa qo‘shayotgan insonlarga nisbatan ham namoyon bo‘lishi kerak. Ustozlarga hurmat, mehnatkash insonlarga e’tibor, kattalarga ehtirom — bularning barchasi qadrlash madaniyatining ajralmas qismi hisoblanadi.
So‘ngso‘z o‘rnida aytishimiz mumkunki, xotira va qadrlash — millatning ma’naviy poydevoridir. Ular orqali jamiyat o‘z o‘tmishini anglaydi, bugunini qadrlaydi va kelajagini barpo etadi. Shu bois, har bir inson o‘z xotirasiga sadoqatli bo‘lib, qadrlash fazilatini hayotining ajralmas qismiga aylantirishi zarur. Zero, xotira abadiy, qadrlash esa muqaddasdir.
Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi
ABDUVAXIDOV ABDULLAZIZ ABDUSATTOR O‘G‘LI
