Jamiyat taraqqiyoti ko‘p jihatdan insonlarning axloqiy qarashlari va xulq-atvoriga bog‘liq. Axloqiy me’yorlar — bu insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladigan, hurmat, halollik, adolat, vijdon va mas’uliyat kabi qadriyatlarga asoslangan qoidalardir. Ular jamiyatda tinchlik, hamjihatlik va o‘zaro ishonch muhitini yaratishga xizmat qiladi. Ammo ayrim holatlarda axloqiy me’yorlarga befarqlik kuchayib borayotgani kuzatiladi. Bunday holat jamiyat hayotida turli salbiy oqibatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Avvalo, axloqiy me’yorlarga befarqlik insonlar o‘rtasidagi ishonchning susayishiga olib keladi. Ishonch jamiyatning barqaror rivojlanishida muhim omil hisoblanadi. Agar odamlar bir-birining so‘ziga, ishiga yoki niyatiga shubha bilan qaray boshlasa, hamkorlik qilish qiyinlashadi. Masalan, halollik va rostgo‘ylik kabi fazilatlar qadrsizlansa, jamiyatda yolg‘on, aldov va firibgarlik kabi illatlar ko‘payishi mumkin. Natijada ijtimoiy muhitning sog‘lom bo‘lishiga to‘sqinlik qiladi.
Axloqiy me’yorlarga befarqlik yosh avlod tarbiyasiga ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Yoshlar atrofdagi muhitdan, kattalarning xatti-harakatlaridan o‘rnak oladi. Agar ular jamiyatda hurmatsizlik, qo‘pollik yoki mas’uliyatsizlikni ko‘p ko‘rsa, buni oddiy hol sifatida qabul qilishi mumkin. Natijada kelajak avlodda ham axloqiy qadriyatlarga nisbatan befarqlik shakllanishi ehtimoli ortadi. Bu kabi holatlar jamiyatning ma’naviy poydevoriga salbiy ta’sir qiladi.
Bundan tashqari, axloqiy qadriyatlarga amal qilinmasligi ijtimoiy adolatsizlik hissini kuchaytiradi. Agar jamiyatda mehnat, halollik va vijdonlilik emas, balki manfaatparastlik yoki oson yo‘l bilan foyda olish ustun bo‘lsa, odamlar o‘z mehnatining qadri yo‘qolayotganini his qiladi. Bunday vaziyatlar fuqarolarning jamiyatga bo‘lgan ishonchini kamaytirishi tabiiy hol.
Axloqiy me’yorlarga befarqlikning yana bir muhim oqibati — ijtimoiy munosabatlarning sovuqlashishidir. Hurmat va odob insonlar o‘rtasidagi munosabatlarni mustahkamlaydi. Agar bu qadriyatlar e’tibordan chetda qolsa, insonlar bir-biriga nisbatan befarq bo‘lib boradi. Natijada hamjihatlik va birdamlik kabi tushunchalar zaiflashadi.
Shu sababli axloqiy me’yorlarga amal qilish har bir insonning muhim burchidir. Oila, ta’lim muassasalari va jamiyatning boshqa institutlari yoshlarni halollik, hurmat, vatanparvarlik va mas’uliyat ruhida tarbiyalashga alohida e’tibor qaratishi zarur. Axloqiy qadriyatlar mustahkam bo‘lgan jamiyatda tinchlik, barqarorlik va taraqqiyot ham mustahkam bo‘ladi.
Xulosa qilib aytganda, axloqiy me’yorlarga befarqlik jamiyat hayotida ishonchning kamayishi, yoshlar tarbiyasida muammolar paydo bo‘lishi, adolatsizlik va befarqlikning kuchayishiga olib keladi. Shuning uchun har bir inson o‘z xulq-atvoriga mas’uliyat bilan yondashib, axloqiy qadriyatlarni asrash va rivojlantirishga hissa qo‘shishi zarur. Chunki sog‘lom axloqiy muhit — taraqqiy etgan jamiyatning eng muhim asoslaridan biridir.
Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi
ABDUVAXIDOV ABDULLAZIZ ABDUSATTOR O‘G‘LI
