Ro‘za — musulmon hayotidagi eng ulug‘ ibodatlardan biri bo‘lib, nafsni tarbiyalash, gunohlardan saqlanish va Allohning roziligini topish maqsadini ko‘zlaydi. Ro‘za faqat ovqat va ichimlikdan tiyilish emas, balki insonning qalbini va ruhini tarbiyalaydigan amal hisoblanadi. U Ramazon oyida farz qilingan va sahardan to shom g‘urubgacha davom etadi. Shuningdek, ro‘za nafaqat jismoniy, balki ruhiy va axloqiy jihatdan ham inson uchun foydali.
Ro‘za tutishdagi asosiy shart — niyat qilish. Niyat qalbda bo‘lishi va ro‘zaning faqat Alloh uchun tutilayotganini tushunish kerak. Niyat saharda yoki ro‘za boshlanishidan oldin qilinadi, ammo kunduzda ham uni qasd bilan qilish mumkin. Niyatsiz ro‘za to‘liq hisoblanmaydi, chunki niyat ibodatning asosiy qismi sanaladi va insonning maqsadini belgilaydi.
Ro‘zani buzuvchi amallar qatorida qasddan ovqat va ichimlik iste’mol qilish, chekish, jinsiy aloqa qilish va zaharli moddalar qabul qilish kiradi. Shuningdek, ro‘za paytida yomon gap so‘zlash, g‘azablanish va salbiy odatlar bilan mashg‘ul bo‘lish ham ro‘zani ahamiyatsizlashtiradi. Agar hato bilan ro‘za buzilsa, uni qazo qilish lozim. Ro‘za faqat tiyilishdan iborat bo‘lmay, uning odoblariga amal qilish ham muhim hisoblanadi.
Ro‘za insonning ruhiy va axloqiy jihatdan rivojlanishiga xizmat qiladi. U nafsni nazorat qilishga, sabr va sabr-toqatni oshirishga yordam beradi. Shu bilan birga, ro‘za yaqinlar bilan munosabatlarni mustahkamlaydi, mehr-muhabbat va ehtiyotkorlikni rivojlantiradi. Ro‘za tutayotgan inson g‘azab va nafsdan saqlanib, yomon gaplar so‘zlamasligi, qalbini poklashga harakat qilishi lozim.
Ro‘za jismoniy sog‘liq uchun ham foydali. U organizimni dam olishga, hazm tizimini tozalashga va insonning ruhiy barqarorligini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, ro‘za insonga nafsni nazorat qilishni o‘rgatadi va irodani kuchaytiradi.
Ro‘zaning fazilati buyuk. Payg‘ambarimiz Muhammad (s.a.v) ro‘zaning gunohlarni kechiruvchi ekanini ta’kidlagan va uning savobi Alloh tomonidan beqiyos deb aytiladi. Jannatda ro‘zadorlar uchun maxsus eshik — “Rayyon” mavjud bo‘lib, faqat ular u orqali kiradi. Shuningdek, Qadr kechasi kabi maxsus kechalarda ro‘zadorlar uchun savob yanada ko‘payadi.
Ro‘za shu bilan birga fuqarolar va jamiyat uchun ham foydali. U insonda mehr-muhabbat, sabr va adolat hissini kuchaytiradi, qo‘shnilar va yaqinlar bilan munosabatlarni mustahkamlaydi, fuqarolik mas’uliyatini tarbiyalaydi. Shuning uchun ro‘za Islomda faqat shaxsiy ibodat emas, balki jamiyatda tarbiya va axloqni mustahkamlaydigan muhim amal hisoblanadi.
Abduvaxidov Abdullaziz Abdusattor o‘g‘li – Imom Termiziy xalqaro ilmiy tadqiqot markazi ilmiy xodimi
