Рўза — мусулмон ҳаётидаги энг улуғ ибодатлардан бири бўлиб, нафсни тарбиялаш, гуноҳлардан сақланиш ва Аллоҳнинг розилигини топиш мақсадини кўзлайди. Рўза фақат овқат ва ичимликдан тийилиш эмас, балки инсоннинг қалбини ва руҳини тарбиялайдиган амал ҳисобланади. У Рамазон ойида фарз қилинган ва саҳардан то шом ғурубгача давом этади. Шунингдек, рўза нафақат жисмоний, балки руҳий ва ахлоқий жиҳатдан ҳам инсон учун фойдали.
Рўза тутишдаги асосий шарт — ният қилиш. Ният қалбда бўлиши ва рўзанинг фақат Аллоҳ учун тутилаётганини тушуниш керак. Ният саҳарда ёки рўза бошланишидан олдин қилинади, аммо кундузда ҳам уни қасд билан қилиш мумкин. Ниятсиз рўза тўлиқ ҳисобланмайди, чунки ният ибодатнинг асосий қисми саналади ва инсоннинг мақсадини белгилайди.
Рўзани бузувчи амаллар қаторида қасддан овқат ва ичимлик истеъмол қилиш, чекиш, жинсий алоқа қилиш ва заҳарли моддалар қабул қилиш киради. Шунингдек, рўза пайтида ёмон гап сўзлаш, ғазабланиш ва салбий одатлар билан машғул бўлиш ҳам рўзани аҳамиятсизлаштиради. Агар ҳато билан рўза бузилса, уни қазо қилиш лозим. Рўза фақат тийилишдан иборат бўлмай, унинг одобларига амал қилиш ҳам муҳим ҳисобланади.
Рўза инсоннинг руҳий ва ахлоқий жиҳатдан ривожланишига хизмат қилади. У нафсни назорат қилишга, сабр ва сабр-тоқатни оширишга ёрдам беради. Шу билан бирга, рўза яқинлар билан муносабатларни мустаҳкамлайди, меҳр-муҳаббат ва эҳтиёткорликни ривожлантиради. Рўза тутаётган инсон ғазаб ва нафсдан сақланиб, ёмон гаплар сўзламаслиги, қалбини поклашга ҳаракат қилиши лозим.
Рўза жисмоний соғлиқ учун ҳам фойдали. У организимни дам олишга, ҳазм тизимини тозалашга ва инсоннинг руҳий барқарорлигини оширишга ёрдам беради. Шунингдек, рўза инсонга нафсни назорат қилишни ўргатади ва иродани кучайтиради.
Рўзанинг фазилати буюк. Пайғамбаримиз Муҳаммад (с.а.в) рўзанинг гуноҳларни кечирувчи эканини таъкидлаган ва унинг савоби Аллоҳ томонидан беқиёс деб айтилади. Жаннатда рўзадорлар учун махсус эшик — “Райён” мавжуд бўлиб, фақат улар у орқали киради. Шунингдек, Қадр кечаси каби махсус кечаларда рўзадорлар учун савоб янада кўпаяди.
Рўза шу билан бирга фуқаролар ва жамият учун ҳам фойдали. У инсонда меҳр-муҳаббат, сабр ва адолат ҳиссини кучайтиради, қўшнилар ва яқинлар билан муносабатларни мустаҳкамлайди, фуқаролик масъулиятини тарбиялайди. Шунинг учун рўза Исломда фақат шахсий ибодат эмас, балки жамиятда тарбия ва ахлоқни мустаҳкамлайдиган муҳим амал ҳисобланади.
Абдувахидов Абдуллазиз Абдусаттор ўғли
Имом Термизий халқаро илмий тадқиқот маркази илмий ходими
