Жамият тараққиёти кўп жиҳатдан инсонларнинг ахлоқий қарашлари ва хулқ-атворига боғлиқ. Ахлоқий меъёрлар — бу инсонлар ўртасидаги муносабатларни тартибга соладиган, ҳурмат, ҳалоллик, адолат, виждон ва масъулият каби қадриятларга асосланган қоидалардир. Улар жамиятда тинчлик, ҳамжиҳатлик ва ўзаро ишонч муҳитини яратишга хизмат қилади. Аммо айрим ҳолатларда ахлоқий меъёрларга бефарқлик кучайиб бораётгани кузатилади. Бундай ҳолат жамият ҳаётида турли салбий оқибатларни келтириб чиқариши мумкин.
Аввало, ахлоқий меъёрларга бефарқлик инсонлар ўртасидаги ишончнинг сусайишига олиб келади. Ишонч жамиятнинг барқарор ривожланишида муҳим омил ҳисобланади. Агар одамлар бир-бирининг сўзига, ишига ёки ниятига шубҳа билан қарай бошласа, ҳамкорлик қилиш қийинлашади. Масалан, ҳалоллик ва ростгўйлик каби фазилатлар қадрсизланса, жамиятда ёлғон, алдов ва фирибгарлик каби иллатлар кўпайиши мумкин. Натижада ижтимоий муҳитнинг соғлом бўлишига тўсқинлик қилади.
Ахлоқий меъёрларга бефарқлик ёш авлод тарбиясига ҳам катта таъсир кўрсатади. Ёшлар атрофдаги муҳитдан, катталарнинг хатти-ҳаракатларидан ўрнак олади. Агар улар жамиятда ҳурматсизлик, қўполлик ёки масъулиятсизликни кўп кўрса, буни оддий ҳол сифатида қабул қилиши мумкин. Натижада келажак авлодда ҳам ахлоқий қадриятларга нисбатан бефарқлик шаклланиши эҳтимоли ортади. Бу каби ҳолатлар жамиятнинг маънавий пойдеворига салбий таъсир қилади.
Бундан ташқари, ахлоқий қадриятларга амал қилинмаслиги ижтимоий адолатсизлик ҳиссини кучайтиради. Агар жамиятда меҳнат, ҳалоллик ва виждонлилик эмас, балки манфаатпарастлик ёки осон йўл билан фойда олиш устун бўлса, одамлар ўз меҳнатининг қадри йўқолаётганини ҳис қилади. Бундай вазиятлар фуқароларнинг жамиятга бўлган ишончини камайтириши табиий ҳол.
Ахлоқий меъёрларга бефарқликнинг яна бир муҳим оқибати — ижтимоий муносабатларнинг совуқлашишидир. Ҳурмат ва одоб инсонлар ўртасидаги муносабатларни мустаҳкамлайди. Агар бу қадриятлар эътибордан четда қолса, инсонлар бир-бирига нисбатан бефарқ бўлиб боради. Натижада ҳамжиҳатлик ва бирдамлик каби тушунчалар заифлашади.
Шу сабабли ахлоқий меъёрларга амал қилиш ҳар бир инсоннинг муҳим бурчидир. Оила, таълим муассасалари ва жамиятнинг бошқа институтлари ёшларни ҳалоллик, ҳурмат, ватанпарварлик ва масъулият руҳида тарбиялашга алоҳида эътибор қаратиши зарур. Ахлоқий қадриятлар мустаҳкам бўлган жамиятда тинчлик, барқарорлик ва тараққиёт ҳам мустаҳкам бўлади.
Хулоса қилиб айтганда, ахлоқий меъёрларга бефарқлик жамият ҳаётида ишончнинг камайиши, ёшлар тарбиясида муаммолар пайдо бўлиши, адолатсизлик ва бефарқликнинг кучайишига олиб келади. Шунинг учун ҳар бир инсон ўз хулқ-атворига масъулият билан ёндашиб, ахлоқий қадриятларни асраш ва ривожлантиришга ҳисса қўшиши зарур. Чунки соғлом ахлоқий муҳит — тараққий этган жамиятнинг энг муҳим асосларидан биридир.
Имом Термизий халқаро илмий тадқиқот маркази илмий ходими
АБДУВАХИДОВ АБДУЛЛАЗИЗ АБДУСАТТОР ЎҒЛИ
